اولین خصوصیتی که ما در هر صدا (ی موسیقی) درک می کنیم ، این است که این صدا «زیر» یا «بم» است . ساز فلوت مسلماً اصواتی «زیرتر» از اصوات توبا حاصل می کند . یک خواننده سوپرانو ، نسبت به یک خواننده باس با اصواتی «زیرتر» می خواند ، و یک پسر بچه ، نسبت به زمانی که بالغ می شود ؛ صدائی «زیرتر» دارد . در درک نسبت «زیری» و «بمی» هر صوت نسبت به صوت دیگر ، ما «ارتفاع» آن صوت را باید مورد بررسی و تجربه قرار دهیم .

     ارتفاع صوت در نتیجه سرعت ارتعاش جسمی که تولید کننده آن صوت است ، حاصل و تعیین می شود ، خواه این جسم لرزنده ، یک سیم ، یک میله ، یک ستون هوای بسته ، یک غشاء پوستی یا در واقع هر چیزی که بتواند در هوای محیط خود حرکت و آشوبی ایجاد کند ، باشد . در فیزیک عوامل چندی در تعیین ارتفاع هر صوت نقش دارند : طول یا اندازه جسم لرزنده ، مقدار کشیدگی آن ، ساختمان یا ترکیب آن . مثلاً سیمهای پیانو در درجه های متفاوت سفتی کشیده شده اند ؛ این سیمها به کلفتی ها و طول های مختلف  ساخته می شوند . سیمی که در پیانو بم ترین صوت را حاصل می کند ، بلند ترین وکلفت ترین سیمهاست ، و این سیم با مفتول نازکی از مس پیچیده شده تا قطر آن زیادتر شود . سیم مزبور حدود 30 بار در ثانیه ، با حرکت رفت و آمدی می لرزد . بلند ترین سیم ، که در ثانیه حدود چهار هزار بار نوسان می کند نازکترین ؛ کوتاهترین و سفت ترین سیمها است .

     همین اصول را می توان به سازهای دیگر تعمیم داد . در ازای ستون هوای مرتعش در یک فلوت ، در واقع به وسیله کلیدها ، سوراخ گیرها ، و سوراخهای آن ساز ، که همگی در اختیار نوازنده قرار گرفته اند ، قابل تغییر است . یک ستون هوای کوتاه سریعتر از ستونی درازتر به ارتعاش می افتد . درازترین ستون هوای موجود در فلوت ، هنوز بسیار کوتاهتر از ستون هوائی است که درکنتر فاگوت ، بم ترین ساز ارکستر (ن.ک. به جدول ص 44) ، با طول زیاد لوله پیچیده وخمیده اش ، به ارتعاش در می آید . به همین ترتیب طبل کوچک ، با پوست کشیده تر و کوچکتر خود ، صوتی زیرتر از طبل بزرگ  ، با پوست کلفت تر و شل تر آن ، حاصل می کند . بنابراین منطقی ای است که کوچک ترین ساز در ارکستر ، پیکولو، به همین دلیل حاصل کننده زیرترین صوت میان سازهای دیگر باشد . میان ناقوس ها ، زیرترین (و کوچکترین) آنان را می توان در مشت دست جا داد ، در حالیکه بم ترین (و بزرگترین)  آنها چند تن وزن دارد .

     سازها و بخش های صدای انسان در میدان ، و وسعت صدای خود متفاوتند مثلا ، سراسر میدان صدای فلوت ، بالاتر (زیرتر) از هر صوت حاصل در میدان صدای معمولی کنترفاگوت است . شکل 1/1 میدانها و وسعتهای صدای بخشهای صدای انسان و سازهای تثبیت شده در ارکستر را نسبت به یکدیگر و نسبت به پیانو مقایسه می کند . ببینید که وسعت صدای انسان تا چه اندازه محدودتر از این وسعت در سازهاست ، و نیز صدا و میدان آن در سازها تا چه اندازه متفاوتند . مثلاًً  وسعت صدای کلارینت ، چه از سوی نت های بم و چه نتهای زیر، بزرگتر از وسعت اوبوا است ؛ و وسعت کر بسیار بازتر از وسعت ترومپت است . درک این نکته نیز جالب می نماید ، که بسیاری از سازها دارای تعدادی از نتهای هم ارتقاع هستند ، در واقع بسیاری سازهای مختلف وجود دارند که می توانند نسبت به یکدیگر نتهای هم ارتفاع حاصل کنند .

نقشه 1/1 میدانهای صوتی در بخشهای آوازی  وسازها

موسیقی از صدا ساخته می شود . صداهای موسیقی دارای صفت های قابل اندازه گیری ، مانند «زیر» ، «بم» ، «کشیده (طولانی)» ، «کوتاه» ، «قوی» و «ضعیف» ، و چگونگی های قابل بیان – ولی نه سنجش - مانند «تیره» ، «روشن» ، «خشن» ، «نرم» ... هستند . عوامل مشخصه صوت را می توان به این ترتیب دسته بندی کرد : ارتفاع (زیر و بمی نسبی) ، طنین (رنگ و کیفیت) ، کشش (درازای نسبی) ، و توان (قوت و ضعف نسبی) . اینها عواملی هستند که آهنگساز (خلاق موسیقی) برای بیان منظور خود ، به زبان موسیقائی ، در کنار دسته بندی ها و خصوصیت سازها ، و نیز دسته عوامل دیگر مانند «خط ملودی» ، «طرح و شکل» ، و«رنگ آمیزی صوتی» ، به دانستن آنها نیاز دارد ، همچنانکه نقاش برای بیان هدف  خود احتیاج به تهیه و تدارک عواملی دیگر دارد .

اقباس از کتاب دعوت به شنیدن ، نوشته ریچارد- ل .وینک - لوئز- ج . ویلیامز . برگردان به فارسی : پرویز منصوری

گام و مایه ( تنالیته )

سوپرانو

آلتو

تنور

باس

تنور (صدا)

تِنور (Tenor) نام بازه‌ای از صدا در موسیقی و گونه‌ای از صدای مردانه در خوانندگی و اپرا است.

در مطالعه هارمونی معمولاً چهار قسمت صدایی مورد استفاده قرار می‌گیرد، به‌نام‌های سوپرانو، آلتو، تِنور و باس.

تنور به زیرترین نوع صدای مردان گفته می‌شود که دامنهٔ آن بر اساس کلید سل، از نُت دو زیرخط اول تا دو بالای خط پنجم است، با این تفاوت که صدا دهندگی آن یک اُکتاو بَم‌تر (از سوپرانو) می‌باشد.

این نوع صدا در آواز مردان در موسیقی ایرانی اهمیت فوق العاده‌ای دارد و می‌توان گفت که بیشتر آوازخوانهای مرد ایرانی صدایی از همین نوع را دارند که به‌عنوان مثال از استادان : طاهر زاده ، دردشتی ، تاج اصفهانی و شجریان می‌توان نام برد.

باس نام بازه‌ای از صدا در موسیقی و گونه‌ای از صدای بسیار بَم انسان در خوانندگی و اپرا است.

در مطالعه هارمونی معمولاً چهار قسمت صدایی مورد استفاده قرار می‌گیرد، به‌نام‌های سوپرانو، آلتو، تِنور و باس.

بمل

در موسیقی به نت‌هایی که با فاصله نیم پرده عقب‌تر از نتهای اصلی قرار دارند بــِمُل می‌گویند.

بمل یکی از علامات تغییردهنده‌است که قبل از نت‌ها گذارده می‌شود. این علامت صدای نوت را نیم‌پرده پایین می‌آورد. به‌عبارت دیگر صدای نت را نیم‌پرده بم می‌کند. بمل در تقابل با دیز است.

گام‌های بمل‌دار

اگر عمل پائین آوردن نت چهارم با نیم‌پرده (بمل کردن سی) را تا پیدا شدن هفت بمل ادامه دهیم گامهای بمل دار : فا، سی بمل ،لا بمل ،ربمل، سل بمل، دو بمل بزرگ و به ترتیب بمل ها سی ، می ، لا ، ر، سل ، دو ، فا ، پیدا می شوند.

در گام دو ماژور فاصله میان نتهای "دو" تا "ر بمل" یعنی از C تا Db را دوم کوچک میگویند که معادل نیم پرده‌است.

گام

گام (از فرانسه gamme) توالی چند نت است که به ترتیب ارتفاع مرتب شده‌اند. گام ممکن است بالا رونده یا پایین‌رونده باشد یعنی ارتفاع نت‌ها در آن به ترتیب صعودی یا نزولی مرتب شده باشند.

اتود

اِتود (فرانسوی:Étude) به معنای مطالعه است و در موسیقی به قطعه‌هایی گفته می‌شود که هدف آنها ارتقای تکنیک نوازندگی است. هر اتود معمولاً برای یکی از مشکلات فن نوازندگی و رفع یکی از ضعف‌های تکنیکی هنرآموزان تصنیف می‌شود. آهنگسازان و به خصوص رمانتیک‌ها طبعاً کوشیده‌اند اتودهای خود را علاوه بر تأمین هدف بالا، زیبا نیز تصنیف کنند، به طوری که تکنوازها آن را در رپرتوار رسیتال خود، به قصد نشان دادن قابلیّت نوازندگی‌شان می‌گنجانند. برای مثال، اتود اپوس 25 شماره 6فردریک شوپن برای تمرین پیانیست برای اجرای سریع و موازی فواصل سوم کروماتیک است، و اتود اپوس 25 شماره 7 او تأکید بر تولید نغمه‌ی آوازین در یک ملودی پلی‌فونی دارد، و اتود اپوس 25 شماره 10 او اکتاوهای موازی را پوشش می‌دهد.

معنی دیگر اتود ، طراحی اولیه است.

اکتاو

اُکتاو (به انگلیسی Octave، گاه به اختصار به صورت 8ve و P8 نیز نوشته می شود) در زبان لاتین یعنی عدد هشت. اکتاو در موسیقی نشان دهنده ۷ نُت پایه‌ای موسیقی: Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si و نت هشتم که تکرار نت Do اول با فاصله ۷ نت است می‌باشد.^[۱] هر ساز دارای دامنه خاصی از لحاظ تکرار این نت‌ها می‌باشد و دامنه سازها را اغلب با شمارش مجموع این هشت نت که برابر با یک اکتاو می‌باشد می‌سنجند. بدیهی‌ست که سازهای مختلف دارای تعداد اکتاوهای مختلف می‌باشند.

در واقع بازه­ی اصوات موسیقی به زیربازه­هایی به نام اکتاو بخش می‌­شود. یک اکتاو بازه فرکانسی را شامل می‌­شود که فرکانس انتهای آن دو برابر فرکانس ابتدای­ آن است. پس فرکانس هر نت ۲ برابر فرکانس نت هم­نام خود در اکتاو قبلی است (برای نمونه لا در اکتاو ۳ فرکانس ۴۳۷ هرتز، و لای اکتاو ۴ فرکانسی برابر ۸۷۴ هرتز دارد). فرکانس نت­هایی که با فاصله­ی یکسان از نظر موسیقی به ترتیب دنبال هم قرار می­گ‌یرند، تشکیل تصاعد هندسی می­‌دهند.

پرده

در سیستم کلاسیک یک اکتاو را به دوازده فاصله برابر تقسیم می­کنیم. که به هر یک از این فواصل یک نیم پرده می­گوییم. به طبع دوبرابر نیم پرده؛ یک پرده‌است.

اگر بخواهیم این اصطلاح را دقیق­تر تعریف کنیم، باید به این نکته توجه داشته باشیم که در تقسیم بندی سیستم کلاسیک موسیقی فرکانس نت­های موسیقی رشته‌ای با تصاعد هندسی است. در این صورت پرده واحدی برای معرفی فاصله­ی دو صدا یا به بیان صحیح­تر نسبت فرکانس آن دو است. در این سیستم هر اکتاو معادل شش پرده (دوازده نیم پرده) است. از آنجا که فرکانس هر نت دوبرابر فرکانس نت معادل آن در اکتاو پایین­تر می­باشد، می­توان قدر نسبت این تصاعد هندسی (نسبت فرکانس هر نت نسبت به نت نیم پرده پایین تر) را به دست آورد:

q = 2⁽1 / 12)

نکته­ی مهم این است که مغز در تشخیص موسیقی اصوات این بازه از راه شناختن نسبت هندسی بین بسامد نتها اقدام می­کند.

سلفژ

سلفژ در تعریف متعددی بیان می‌شود. سلفژ را می توان خواندن یک سری نت ها به صورت پی در پی و پشت سر هم و با رعایت قوانین نت ها و سکوت ها و ... معرفی کرد. پایهء یادگیری سلفژ دانستن ارزش زمانی هر نت است و در کنار این باید ارزش زمانی هر سکوت را نیز بدانیم. دربارهء ارزش زمانی نت ها در پست های بعدی بیشتر صحبت خواهیم کرد.

تعاريف كوتاهي از سلفژ:

الف:مهمترين عاملي كه به معناي اعم ، پايه و اساس جدي در اموزش موسيقي به شمار ميرود سلفژ است كه از دو قسمت عمده تشكيل ميشود :

1- قسمت عملي 2- قسمت نظري

قسمت عملي شامل خواندن و تلفظ نتها به شكل اوازي و به شكل وزن خواني است و قسمت نظري شامل شناخت كليه علامتها و قواعدي است كه در طي قرنها به منظور اجراي دقيق موسيقي به تدريج ابداع شده و تكامل يافته است تا بتوان شناخت هنري را كه واقعيتي دروني است و بيشتر جنبه عاطفي دارد با اين علامتها و قواعد به شناخت علمي تبديل كرد.

ب : تقسيمات صداي انسان

1- سوپرانو :صداي زير زنانه

2-متسو سوپرانو : صداي متوسط زنانه

3-كنترالتو : صداي بم زنانه

4- تنور : صداي زير مردانه

5- باريتون : صداي بم يا صداي متوسط مردانه

6- باس : صداي بم مردانه و بهترين صداي مردانه

در هنگام نوازندگي يا خوانندگي اواز سكوتها را بايد اجرا كرد به صورت نخواندن نت و ساكت شدن ولي در ابتدا براي اموزش سلفژ ما باديدن علامت سكوت ، سكوت نميكنيم بلكه به جاي ان كلمه اوم ميگوييم و به اندازه ارزش زماني سكوت انرا ادامه ميدهيم

خواندن نتها با اجراي صداي ان نت را كانتات گويند و خواندن نت بدون اجراي صدا و فقط گفتن نام انرا پارلات گويند

شما بايد توانايي خواندن بي صداي نتها را پيدا كنيد و نتهايي كه به شما داده ميشود را با تمپوي مشخص بخوانيد و بعد كم كم قدرت نت خواني خود را افزايش دهيد بطوريكه نت بعدي را هم در ذهن داشته باشيد و اگر كسي نت بعديِ نتي را كه شما خوانده ايد با دست بپوشاند شما باز هم انرا بخوانيد.

مساله ديگري كه اينجا بياد خاطر نشان كرد مساله فركانس گيري است كه شما بايد با سازي كه در اختيار داريد اين كار را انجام دهيد كه البته ما در اينجا فركانس گيري با پيانو را توضيح ميدهيم.

فركانس گيري چهار مرحله دارد

1- شنيدن صداي نت اجرا شده

2- اجراي ان در ذهن

3- اجراي ان با صدا

4-تطابق دادن هر چه بيشتر صداي خود با صداي ساز كه در فضا باقي مانده است

گام

گام بزرگ نسبی یا گام ماژور نسبی، گامی است در موسیقی که اگر درجهٔ سوم گام کوچک را مبداء قرار داده و گامی جدید بسازیم آن نیز با همان علامات ترکیبی، گام بزرگ نسبی خواهد بود.

گام دیاتونیک^[۱] گامی است که از پرده و نیم پرده‌های دیاتونیک تشکیل شده باشد. فواصل میانی هر گام دیاتونیک ممکن است پرده یا نیم‌پرده باشد و بطور کلی در هر گام دیاتونیک ۵ پرده و دو نیم‌پرده موجود است.(به استثنای گام کوچک هماهنگ)

هرگاه یکی از نیم‌پرده‌های گامی بین درجات سوم و چهارم و دیگری بین هفتم و هشتم واقع شوند آن را گام بزرگ(ماژور) گویند. به عبارت دیگر گام بزرگ به گامی گفته میشود که فواصل درجات آن نسبت به درجه اول گام(تونیک) به ترتیب دوم بزرگ ، سوم بزرگ ، چهارم و پنجم درست ششم و هفتم بزرگ و هشتم درست باشد. مقام (Mode) قطعاتی که از نت‌های گام بزرگ ساخته شده‌اند نیز بزرگ است. دانگ یا تتراکورد (Tetracorde) - هر دانگ مرکب از چهار نت(صدا) پی در پی است که حدود آن یک فاصله‌ی چهارم درست را تشکیل می‌دهد. گام دیاتونیک شامل دو دانگ است که بوسیله‌ی یک فاصله‌ی دوم بزرگ(یک پرده) از هم جدا شده‌اند.

گام کروماتيک گامی است که تمامی ۱۲ نت گام معتدل غربی را شامل ميشود. تمام نت‌های اين گام نيم پرده با يکديگر فاصله دارند.

تمام گام‌های دیگر در سنت موسیقی غربی زیرمجموعه این گام هستند.

گام کوچک نسبی یا گام مینور نسبی، گامی است در موسیقی که اگر درجهٔ ششم گام بزرگ را مبداء قرار داده و گامی جدید بسازیم، آن با همان علامات ترکیبی، گام کوچک نسبی خواهد بود.

گام مینور

گام مینور یا گام کوچک نوعی گام دیاتونیک است که درجه سوم آن نسبت به تونیک دارای فاصله سوم کوچک می‌باشد.

گونه‌های گام مینور

در موسیقی غربی سه گونه گام مینور (کوچک) رایج است که عبارت‌اند از:

گام مینور تئوریک (کوچک نظری)

هرگاه نیم پرده‌های گامی بین درجات دوم وسوم و پنجم و ششم واقع شوند آن گام را مینور تئوریک (کوچک نظری) گویند. فاصله‌های درجات این گام نسبت به تونیک این گونه هستند: دوم بزرگ، سوم کوچک، چهارم و پنجم درست، ششم و هفتم کوچک و هشتم درست. گام دو ماژور به این شکل است: C D E F G A B C بنابراین گام مینور تئوریک نسبی آن به این ترتیب می‌شود: A B C D E F G A (لا درجه ششم گام دو ماژور است.)

گام مینورهارمونیک (کوچک هماهنگ)

هرگاه درجه هفتم گام کوچک نظری (تئوریک) را برای ایجاد محسوس (سانسیبل) نیم پرده کروماتیک بالا ببریم، به گام مینور هارمونیک تبدیل می‌شود. در این گام فاصله بین درجات ششمو هفتم یک و نیم پرده است. در نتیجه شامل سه نیم پرده در میان درجات دوم و سوم، پنجم و ششم و هفتم و هشتم خواهد بود و فاصله‌های درجات آن نسبت به تونیک به ترتیب عبارت‌اند از: دوم بزرگ، سوم کوچک، چهارم و پنجم درست، ششم کوچک، هفتم بزرگ و هشتم درست.

برای نمونه در تنالیته لا مینور، مینور هارمونیک به این شکل خواهد بود:A B C D E F G# A

گام مینور ملودیک (کوچک نغمگی)

هرگاه درجه ششم و هفتم گام کوچک نظری را در حالت بالا رونده نیم پرده کروماتیک بالا ببریم و در حالت پایین رونده مجدداً آن‌ها را پایین بیاوریم، گام مینور ملودیک به وجود می‌آید که فاصله درجات آن در حالت بالارونده نسبت به تونیک از این قرار است: دوم بزرگ، سوم کوچک، چهارم و پنجم درست، ششم و هفتم بزرگ و هشتم درست. روشن است که حالت پایین رونده آن مانند گام مینور تئوریک خواهد بود.

بی شک شناخت و فراگیری هر علمی نیاز به دانستن و آشنایی با مقدمات و اصول آن علم دارد . موسیقی نیز از این قاعده مستثنی نیست . شما هرچه قدر هم که نوازنده یا آهنگساز خوبی باشید بدون دانستن اصول و مبانی موسیقی نمی توانید آنطور که باید و شاید کار خود را اجرا کنید. تئوری موسیقی به شما می آموزد که چگونه به زبان موسیقی صحبت کنید .
دوره طبقه بندی شده ای که پیش روی شماست برنامه ای هست گام به گام برای آشنایی شما با زبان شیرین موسیقی از ابتدا . فرق این دوره با مباحث و کتب دیگر این است که مطالب این دوره جنبه آموزشی دارند و نوع گفتار به ترتیب ی هست که شما هنگام خواندن مطالب حضور یک استاد را در کنار خود حس خواهید کرد.
مطالب این دوره بارها توسط نویسندگان دوره ویرایش شده و سعی شده از مطالب استاندارد کتب معتبر ایرانی و خارجی در ارائه مطالب آموزشی در موارد مورد نیاز استفاده شود.
شروع اولین دوره آموزشی نت آهنگ ( که انقلابی در دنیای مجازی به پا خواهد کرد ) را به فال نیک گرفته و انشاءالله دوستان علاقه مند بتوانند نهایت استفاده را از این دوره ببرند و به امید خدا در آینده شاهد برگزاری دوره های نوازندگی وآهنگسازی نیز خواهیم بود.

ریتم

تقسیمات زمانی

در موسیقی به منظور بهره‌گیری درست از واحد زمان و اجرای منظم قطعات، نت‌ها را ارزش‌گذاری زمانی كرده‌اند. به این ترتیب كه یك علامت برای واحد زمان موسیقی در نظر می‌گیرند و سپس سایر نت‌ها را به لحاظ ارزش زمانی با نت واحد می‌سنجند. نت واحد در موسیقی به نت گِرد معروف است و با علامت دایره توخالی (شبیه بیضی) در روی خطوط حامل نوشته می‌شود.

ارزش زمانی سایر نت‌ها از تقسیمات نت گرد بدست می‌آید. اگر نت گرد به دو قسمت تقسیم شود، به هریك از نیمه‌ها نت سفید گویند و علامت معرف آن یك دایره توخالی با یك خط چسبیده به آن است. حال اگر نت سفید را به دو نیم تقسیم كنیم، به هر یك از نیمه‌های آن نت سیاه می‌گویند و علامت نشان‌دهنده‌اش یك دایره توپر و یك خط چسبیده به آن است. به همین ترتیب با نصف كردن نت سیاه به دو نت كوچكتر دست می‌یابیم كه آن را نت چنگ می‌نامیم. علامت نت چنگ یك دایره توپر و یك خط پرچم‌دار که دم نام دارد، به آن چسبیده است، شکل (12).

به این نت، یك لاچنگ هم می‌گویند. چون دم یا پرچم آن تك است. نت بعدی كه از نصف كردن نت یك لا چنگ بدست می‌آید، نامش دولاچنگ است. شكل آن همانند شكل یك لاچنگ ولی با این تفاوت كه دم یا پرچم آن دولایه است. به همین ترتیب نت‌های سه لا چنگ و چهار لا چنگ بدست می‌آیند. گفتنی است تقسیمات کوچکتر از چهار لا چنگ در عمل قابل اجرا نیستند و چون کاربرد عملی ندارند در بحث تئوری هم مطرح نمی شوند. وقتی تعداد نت های پرچم دار در کنار هم زیاد باشد، برای راحت بودن شناسایی آن ها، پرچم هایشان به هم وصل می شود. شكل (13) به روشنی این تقسیمات و اتصال پرچم ها را نشان می‌دهد.

اگر به تعداد گونه‌های نت كه از تقسیم پله پله نت گرد در شكل (13) بدست آمده‌اند توجه كنید، می‌بینید در مجموع هفت گونه نت به لحاظ ارزش زمانی بدست آمده است. 1ـ گرد 2ـ سفید 3ـ سیاه 4ـ چنگ 5ـ دولا چنگ 6ـ سه‌لا چنگ 7ـ چهارلا چنگ. بیاد بیاورید تعداد نت‌های موسیقی نیز هفت عدد بودند. علاوه بر اینها تقسیمات زمانی دیگری وجود دارد كه بعداً به آن خواهیم پرداخت.

شکل 11:نت گرد در جاهای مختلف خط حامل

---

شکل 12: تشریح نت های کوچک تر از سیاه

---

شکل 13:تقسیمات نت گرد در حالی که پرچم نت های کوچک به هم وصل شده اند

سکوت

آیا می‌توانید حدس بزنید سكوت در موسیقی چه مفهومی دارد؟ شاید تصور كنید سكوت به معنی عدم اجرا یا پایان دادن به بخش موسیقی باشد كه این اندیشه تا حدی درست است. اما در موسیقی مجبور نیستیم بدون فاصله نت‌ها را پشت سر هم بشنویم. ممكن است در لابلای آهنگ به سكوت های كوتاه و بلندی نیاز باشد و این بستگی به آهنگ و آهنگساز مربوطه دارد. از آنجا كه اساس موسیقی بر نظم و ترتیب زمانی استوار است، سكوتها نیز باید از یك قاعده و نظمی پیروی كنند. برای این منظور در موسیقی نشانه‌هایی وجود دارد كه به خواننده و نوازنده نشان می‌دهد در كجا و چه مدت زمان باید سكوت كنند. یك قطعه آهنگ می‌تواند در نقاط مختلفی از آغاز تا پایانش سكوت داشته باشد. حال چگونه سكوتهای مختلف را نشان می‌دهیم؟ در بحث تقسیمات زمانی نت‌ها ملاحظه كردیم كه نت‌های موسیقی به لحاظ كشش زمانی به هفت نوع كوتاه و بلند تقسیم می‌شوند. درست به همین ترتیب سكوت ها نیز تقسیم‌بندی می‌شوند. یعنی در مقابل نت گرد سكوت گرد، نت سفید سكوت سفید و... خواهیم داشت. سكوت های هفتگانه با نشانه‌های ویژه بر روی خطوط حامل نوشته می‌شوند. سکوت گرد به زیر خط چهارم و سکوت سفید بالای خط سوم می چسبد. سایر سکوت ها جای مشخصی در روی خطوط حامل ندارند. به عبارتی، بالا یا پایین رفتن آنها هیچ تغییری در نام و ارزش زمانی شان بوجود نمی‌آورد،شكل (14).

شکل 14: به اندازه انواع نت ها سکوت داریم

نت های نقطه دار

اگر سمت راست هریك از نت‌های موسیقی، یك نقطه قرار بگیرد، ارزش زمانی اش یك و نیم برابر می شود، شكل (15).

به زبان دیگر، نقطه باعث می‌شود به اندازه نصف ارزش همان نت به مدت اجرای نت اصلی اضافه شود. همین قاعده بدون هیچ كم و كاستی برای تمام سكوت‌ها نیز صادق است، شكل (16).

اگر یك نقطه دیگر هم در كنار یك نت نقطه‌دار قرار بگیرد باز هم به اندازه نصفِ نصف نت اصلی به ارزش زمانی كل نت افزوده می‌شود، شكل (17).

شکل 15 : نت های نقطه دار

---

شکل 16: سکوت های نقطه دار

---

شکل 17: نت ها و سکوت های دو نقطه دار

میزان

قدما موسیقی را بخشی از علم می‌دانستند و آن را همسنگ با دانش ریاضی قرار داده‌اند. این پندار البته بی‌دلیل نیست چرا كه موسیقی یكی از دقیق‌ترین پدیده‌هاست و هر تغییر و تحولی در آن هر چند احساسی باشد باز هم قاعده‌پذیر و قانونمند است. تاكنون با نت‌های هفتگانه و همینطور تقسیمات زمانی آنها آشنا شدید. اینك یك پرسش: اگر بخواهیم یك قطعه آهنگ را روی كاغذ بنویسیم با چه معیاری نت ها را پشت سر هم بچینیم؟ آیا می‌توان بدون در نظر گرفتن ارزش زمانی نت‌ها آنها را پشت سر هم اجرا كنیم؟ بی‌گمان نتیجه‌ی چنین كاری موسیقی دلنشین نخواهد بود. برای سازماندهی و آرایش درست نت‌ها لازم است آنها را از نظر زمانی دسته‌بندی كنیم و هر دسته باید از قاعده‌ی تعیین شده‌ای پیروی كند تا به نتیجه‌ی مطلوب دست یابیم. درست مثل سربازان یك لشكر كه بدسته‌های مختلف تقسیم شده و تحت امر فرمانده به اجرای نقش خود می‌پردازند. بدین منظور در موسیقی واژه‌ی میزان را معرفی می‌كنیم. میزان در حقیقت ظرفی است كه تعداد محدودی نت از نظر زمانی در آن جای می‌گیرند. از آنجا كه ارزش زمانی هر میزان از قبل تعیین شده است، نت‌های داخل آن میزان مجازند در همان زمان مشخص شده به اجرا درآیند و بنابراین پس از پایان مهلت خویش، نوبت به نت‌های میزان بعدی می رسد. میزان ها با یك خط عمودی از همدیگر جدا می‌شوند كه این عامل جدایی را خط میزان می‌گویند، شكل (18).

میزان ها انواع مختلفی دارند و نوع آن ها در ابتدای هر آهنگ مشخص می‌شود. ارزش زمانی تمامی میزان‌های یك آهنگ مساوی است مگر این كه نوع میزان عوض شود. پرسش: در یك میزان چه تعداد نت و از كدام نمونه‌ها باید قرار دهیم تا ظرفیت آن پر شود؟ این درست مثل این است كه از شما بپرسند چقدر آب در یك لیوان جای می‌گیرد؟ چه پاسخی می‌دهید؟ روشن است تا اندازه و ظرفیت لیوان را ندانید نمی‌توانید به این پرسش پاسخی صحیح بدهید.

شکل 18: میزان و خط میزان

ضرب

مقدار كشش زمانی میزان به تنهایی نمی‌تواند شخصیت یك قطعه موسیقایی را نشان دهد. برای درك این موضوع به طرح نمادین در شكل (19) نگاه كنید. تعدادی لیوان داریم كه همه‌ی آنها پر هستند و در یك ردیف قرار گرفته‌اند. حال اگر آنها را میزان‌بندی كنیم، یعنی هردو لیوان را یك میزان به حساب آوریم، ملاحظه می‌كنیم هیچ تفاوتی بین لیوان ها نیست و بنابراین نمی‌توان میزان ها را از هم تشخیص داد. حتی ممكن است یك لیوان از میزان یكم و یك لیوان از میزان دوم را با هم ببینیم. زیرا هیچ فرقی بین لیوان ها نیست.

اینك برای تشخیص درست میزان ها یك تمهید ساده به كار می‌بریم. همه لیوان ها را به صورت یك در میان، پر و نیمه‌پر رسم می‌كنیم، شكل (20).

در شكل (20) مثل حالت قبلی لیوان ها میزان‌بندی شده‌اند؛ با این تفاوت كه در اینجا همه میزان ها با یك لیوان پر آغاز شده و با یك لیوان نیمه‌پر تمام می‌شوند. پس دیگر اشتباهی در تشخیص میزان ها صورت نمی‌گیرد، زیرا فرض را بر این نهاده‌ایم كه همه میزان ها با لیوان پر شروع می‌شوند. حال به جای لیوان ها از نت‌های موسیقی استفاده می‌كنیم و به جای واژه‌های پر و نیمه‌پر از واژه‌های قوی و ضعیف برای صداها یا نت‌های موسیقی بهره می گیریم، شكل (21).

اكنون خط موسیقی ما یك نظمی به خود گرفته كه در آن با یك صدای قوی و یك صدای ضعیف، مجموعه كوچكی به نام میزان را شكل داده است. به این میزان در اصطلاح موسیقی، میزان دو ضربی می‌گویند زیرا تنها از دو ضرب قوی و ضعیف تشكیل شده است. طریقه شمارش آن هم به صورت: یك دو، یك دو، یك دو می‌باشد. مشابه این حالت را می‌توانید در صدای تیک تاک ساعت ملاحظه كنید.

شکل 19: لیوان هایی که هیچ فرقی با هم ندارند

---

شکل 20: لیوان هایی که با هم تفاوت دارند

---

شکل 21:الگوی ضرب های قوی و ضعیف

انواع میزان

ساده ترین میزان در موسیقی همان میزان دوضربی است كه از یك ضرب قوی و یك ضرب ضعیف تشكیل می شود. با تغییر در نوع دسته بندی نت ها می توانیم میزان های دیگری را بوجود آوریم. این بار لیوان ها را سه تا سه تا دسته بندی می كنیم، شکل (22). در شكل (22) نمونه های دیگر از میزان های موسیقایی را ملاحظه میكنیم كه هر میزان از سه ضرب تشكیل شده است. ضرب اول قوی و ضرب های دوم و سوم ضعیف هستند. طریقه شمارش آنها نیز بسیار آسان است. یك، دو، سه ـ یك، دو، سه ـ ... اینك به معرفی میزان چهار ضربی می پردازیم. یعنی دسته بندی لیوان ها را بصورت چهار تا چهار تا انجام می دهیم. آنچه در شكل (23) می بینید ساختمان یك میزان چهار ضربی است كه از یك ضرب قوی در ابتدا، یك ضرب ضعیف پس از آن، یك ضرب نیمهقوی در پی آن و سرانجام یك ضرب ضعیف دیگر تشكیل شده است. نحوهی شمارش به این صورت است: یك، دو، سه، چهار ـ یك، دو، سه، چهار ـ ... در موسیقی میزان های دیگری هم وجود دارد كه بیشتر آن ها از تركیب همین سه نمونه بدست می آیند. مانند میزان های پنج ضربی كه از یك دو ضربی به اضافه یك سه ضربی تشكیل می شوند. آشنایی با آن ها را در گفتارهای بعدی پی می گیریم.

شکل 22:تشخیص میزان بر اساس الگوی لیوان های پر و نیمه پر

---

شکل 23:تشریح میزان چهار ضربی

تعریف ریتم (وزن)

موسیقی یك هنر شنیداری است و عمل شنوایی هم وابستگی زیادی به زمان دارد. شما فقط در حین اجرای زنده و یا پخش غیر زنده می‌توانید آهنگی را بشنوید. پس از پایان پخش یا اجرای زنده دیگر چیزی برای شنیدن وجود ندارد. ملاحظه می‌كنید چقدر زمان در موسیقی مهم است. می‌توان گفت ارزش اصلی در هنر موسیقی نظم موجود در آهنگ است و این نظم چیزی نیست مگر قدرت حفظ تقیسمات زمانی. به عبارتی هر قطعه موسیقی قبل از هر چیز احتیاج به یك افسار دارد تا به وسیله آن بتوان نظم آهنگ را حفظ و از پراكندگی نغمات جلوگیری كرد. در اصطلاح موسیقی این افسار و اهرم كنترلی ریتم یا وزن نام دارد. ریتم ممكن است با یك كسر میزان در ابتدای آهنگ مشخص شود مثل بسیاری ترانه‌ها، تصنیف‌ها، سرودها و قطعات ضربی. گاهی نیز مثل آوازهای ایرانی ریتم وجود دارد اما نمی‌توان با یك میزان مشخص آن را دسته‌بندی كرد. به عبارتی ریتم آوازهای ما حالتی آزاد دارد و در هر اجرا می‌تواند با تغییراتی قابل ملاحظه ارائه شود. برای همین نمی‌توانیم آوازهای ایرانی را با میزان‌بندی مشخصی آوانگاری كنیم. نقش ریتم در موسیقی به مانند یك ناظم دقیق و سختگیر است كه برای تك‌ تك نت‌های آهنگ، وقت قبلی تعیین می‌كند و نت‌های مختلف را مجبور می‌سازد در همان زمان تعیین شده و به اندازه سهمیه‌ای كه به آنها تعلق گرفته است نقش بازی كنند و به صدا درآیند. نكته دیگر درباره ریتم و میزان این است كه میزان‌های یك قطعه موسیقی همیشه ثابت و هم‌اندازه‌اند مگر اینكه نوع میزان عوض شود. اما ریتم آهنگ ممكن است از یك میزان تا میزان بعدی تغییرات اندكی بنماید. برای مثال به شكل (24) توجه كنید.

میزان‌بندی آهنگ از نوع دوضربی است. یعنی تمام میزان‌ها در دو ضرب اجرا می‌شوند. به عبارتی مدت زمان لازم برای همه میزان‌ها برابر است. حال اگر دقت كنیم می‌بینیم كه نوع تقسیمات زمانی در هیچ یك از میزان ها مثل هم نیست. به عبارتی ریتم میزان ها با هم تفاوت دارد اما در حالت كلی از حالت یا دو ضربی بودن آن خارج نمی‌شود. شاید واژه از ریتم افتادن را شنیده باشید. اكنون بهتر می‌توانید این اصطلاح را درك كنید. وقتی یك یا چند نت زودتر یا دیرتر از وقت قبلی خود صدا بدهند ـ یعنی نوازنده یا خواننده مربوطه این اشتباه را بكند ـ موسیقی از ریتم می‌افتد و باعث ناخشنودی شنونده می‌شود.

شکل 24: تغییرات ریتمیک در میزان ها

میزان های ترکیبی

تاكنون صحبت از میزان‌های ساده دوضربی، سه‌ضربی و چهارضربی بود و چنان كه اشاره شد. هر ضرب یك میزان ساده فقط می‌تواند به 2، 4 و یا 8 قسمت مساوی تقسیم شود. همین نكته موجب تفاوت عمده میزان‌های ساده و تركیبی است. زیرا در میزان تركیبی هر ضرب فقط می‌تواند به 3، 6 و یا 12 قسمت مساوی تقسیم شود. برای تركیبی كردن میزان‌های ساده كافی است در مقابل هر ضرب یك نقطه قرار دهیم.

پرسش: آیا می‌توانید بگویید تفاوت دو نمونه میزان شكل (25) در چیست؟ مهم ترین وجه تمایز یك میزان ساده و یک میزان تركیبی، كشش زمانی ضرب‌هاست. یعنی در میزان ساده، هر ضرب به اندازه‌ی یك سیاه و در نوع تركیبی، هر ضرب به اندازه‌ی یك و نیم سیاه كشش زمانی دارد. اما مهم تر از آن كیفیت شنیداری میزان‌های تركیبی است كه تفاوت بسیار محسوسی با میزان‌های ساده دارد. شكل (26) نحوه‌ی تقسیمات میزان دوضربی ساده و شکل (27) تقسیمات دوضربی تركیبی را نشان می‌دهد.

شکل 25:تبدیل دوضربی ساده به نوع ترکیبی

---

شکل 26:تقسیمات دوضربی ساده

---

شکل 27:تقسیمات دو ضربی ترکیبی

---

شکل 28: نحوه تبدیل دوضربی به سه ضربی

---

شکل 29:تقسیمات سه ضربی ساده

---

شکل 30:تقسیمات سه ضربی ترکیبی

---

شکل31:تقسیمات چهار ضربی ساده

---

شکل32:تقسیمات چهار ضربی ترکیبی

 تعریف فاصله :"در موسیقی اختلاف زیر و بمی(زیرایی) یا نسبت تواتر میان دو صدا را فاصله گویند".( تئوری موسیقی اثر مصطفی کمال پورتراب )

دو نت متوالی تشکیل فاصله متصل و دو نت غیر متوالی تشکیل فاصله منفصل می دهند. برای مثال ، میان نت "دو" و "ر" ، فاصله متصل و میان نتهای "دو" و "می" فاصله منفصل است.

برای مشخص نمودن فاصله دو نت , کافیست از نت اول شروع به شمارش متوالی نتها کرده تا به نت دیگر برسیم. برای نمونه ، میخواهیم  فاصله بین دو نت  Do  و Fa  را  تعیین کنیم.  برای این کار از نت Do  شروع به شمارش کرده تا به نت Fa  برسیم.

1-Do      2-Re        3-Mi       4-Fa

میبینیم که فاصله میان نتهای Do و Fa   ، فاصله چهارم است.

نکته: فاصله همیشه از نت بم به نت زیر محاسبه میشود. (فاصله Do  تا Fa  ، چهارم و فاصله Fa   تا Do  ، پنجم است.)

نکته: خود نت مبداء و مقصد نیز در محاسبه فاصله شمارش می شوند.

نکته: دیز و بمل و علائم تغییر دهنده دیگر، در تعیین عدد فاصله نتها تاثیری ندارند.(عدد  فاصله بین Do  تا Fa برابرعدد  فاصله میان Do  و Fa#  است که هر دو مورد تشکیل فاصله چهارم می دهند.)

یک نمونه: دو نت Fa#  و Sol b  آنارمونیک هستند ولی فواصلی که با نتهای دیگر تشکیل می دهند برابر نیست .

Do  تا Fa#  = فاصله چهارم

Do  تا Sol b  = فاصله پنجم

اگر نتهای موسیقی را از Do  نوشته و همه نتهای متوالی را ذکر کنیم تا دوباره به نت Do برسیم , فاصله نتهای حاصله  از نت Do بم ، چنین خواهد بود.

Do – Re – Mi – Fa- Sol – La – Si –Do

Do - Re = دوم بزرگ (یک پرده)

Do - M i= سوم  بزرگ (دو پرده)

Do - Fa  = چهارم درست (دو پرده و نیم)

Do - So l = پنچم درست (سه و نیم پرده)

Do - La =ششم بزرگ (چهار و نیم پرده)

Do – Si = هفتم بزرگ (پنج و نیم پرده)

Do – Do = هشتم درست (شش پرده)

 هر نت را نیم پرده کروماتیک بالا می برد (زیر می کند)

هر نت را نیم پرده کروماتیک پایین می آورد(بم می کند)

هر نت را دو نیم پرده کروماتیک ، بالا می برد(زیر میکند)

هر نت را دو نیم پرده کروماتیک پایین می آورد(بم می کند)

با قرار گرفتن قبل از هر نت , علائم تغییر دهنده فوق را خنثی می کند.

 فاصله بین دو نت Do و Fa  را در نظر می گیریم. این دو نت فاصله چهارم دارند.  حالا نتFa  را نیم پرده کروماتیک بالا می بریم تا به نت Fa#  تبدیل شود ، فاصله نت دو تا نتFa#  هم چهارم است. ولی بنیه این دو فاصله با هم متفاوت است . اولی چهارم درست و دومی چهارم افزوده است.

اگر فاصله دوم  یک پرده ای باشد بنیه آن بزرگ است.

اگر فاصله سوم دو پرده ای باشد ، بنیه آن بزرگ است.

اگر فاصله چهارم , دو و نیم پرده ای باشد ، بنیه آن درست است.

اگر فاصله پنجم ، سه و نیم پرده ای باشد, بنیه آن درست است.

اگر فاصله ششم , چهار و نیم پرده ای باشد, بنیه آن بزرگ است.

اگر فاصله هفتم ، پنج و نیم پرده ای باشد ، بنیه آن بزرگ است.

اگر نت اول را نیم پرده کروماتیک بالا ببریم (زیر کنیم) ، فاصله به اندازه نیم پرده کروماتیک کوچکتر می شود.

اگر نت اول را نیم پرده کروماتیک پایین بیاوریم (بم کنیم) ، فاصله به اندازه نیم پرده کروماتیک بزرگتر می شود.

اگر نت آخر را نیم پرده کروماتیک بالا ببریم (زیر کنیم) ، فاصله به اندازه نیم پرده کروماتیک بزرگتر می شود.

اگر فاصله بزرگ , نیم پرده کروماتیک بزرگتر شود تبدیل به  فاصله افزوده می شود.

اگر فاصله بزرگ , نیم پرده کروماتیک کوچکتر شود تبدیل به فاصله کوچک می شود.

اگر فاصله کوچک , نیم پرده کروماتیک کوچکتر شود، تبدیل به فاصله کاسته می شود

اگر فاصله کوچک , نیم پرده کروماتیک بزرگتر شود، تبدیل به فاصله بزرگ می شود

اگر فاصله درست, نیم پرده کروماتیک بزرگتر شود تبدیل به فاصله افزوده می شود.

مثال: می خواهیم فاصله بین   نت Re   تا  Fa  بمل را محاسبه کنیم.

ابتدا ، علامت بمل نت Fa  را در نظر نمی گیریم و فاصله نت Re  تا  Fa  را محاسبه می کنیم.

فاصله Re  تا Fa  ، فاصله سوم است که یک و نیم پرده ای است. اگر این فاصله دو پرده ای بود ، بنیه فاصله بزرگ بود ولی حالا یک و نیم پرده است پس فاصله کوچک است.

فاصله  Re تا Fa   سوم کوچک است . حالا علامت بمل نت Fa  را تاثیر می دهیم که باعث کوچکتر شدن فاصله می شود پس فاصله میان Re  تا Fa بمل ، سوم کاسته است.

منبع : http://bomdod.persianblog.ir

و نيز اگر دو نقطه ( .. ) در راست نت قرار گيرد نقطه اول نصف نت ديرند نت نقطه دوم يك چهارم ديرند نت به آن اضافه ميشود.

گاهي نيز نياز مند نت هايي با ديرندهاي غير از ضريب سه و دو مي شويم در اينجا خط اتحاد است كه مي تواند نت هايي با هر نوع ديرندي را بوجود آورد.

خط اتحاد: خطيست منحني كه بر روي نت يا در زير دو نت هم نام قرار ميگيرد و ديرند آنها را با هم جمع ميكند.

در شكل زير ميبينم كه دو نت سفيد بوسيله خط اتحاد ديرندي معادل يك نت گرد را بوجود آورده اند و اين سوال پيش مي آيد كه چرا همان نت گرد نوشته نمي شو،‌ در بخش بعدي كه ميزان نام دارد به جواب خواهيم رسيد.

خط اتصال: اين خط نشان دهنده متصل و به هم پيوسته اجرا كردن است. خط اتصال بر روي نت يا در زير نت هاي همنام و غير همنام قرار ميگيرد و مي تواند تعداد نامحدودي از نت ها را در بر گيرد. سكوت:همانطور كه صداهاي موسيقيايي لازمه بوجود آمدن يك قطعه ميباشد گاهي بي صدا يي يا همان سكوت باعث زيبا تر شدن نيز ميشود. صداهاي موسيقيايي داراي ديرند هاي مختلف ميباشند سكوت نيز داراي شكلهايي ميباشد كه نشان دهنده ي ديرند سكوت است كه در شكل زير ميبينيد.

سكوت ها نيز همنام نت ها هستند و علامت نقطه نيز بر ديرند سكوت تاثير گذار است.

منبع : گفتگوی هارمونیک - شهرداد مقدمی

ضمنا نوشتن نت های چنگک دار به صورت گروهی نخستین بار در قرن هیجدهم معمول شد .

منبع : گفتگوی هارمونیک - شهرداد مقدمی

تعاریف گوناگون از موسیقی :

1- موسيقي هنر بيان احساسات به وسيله ي صداهاست.

2- تعريف موسيقي :

3- براستي موسيقي چيست؟ 

راستي موسيقي چيست؟ چگونه تعريف مي‌شود؟ آيا واقعا موسيقي ملودي تكنواخت و نواي سازهاي مختلف است، كه طنيني به صداي خواننده بدهد و دنگ و دونگي باشد براي پوشاندن صداي ناهنجارش؟

ولي نه، موسيقي فراتر از تعريف در الفاظ است و شگفتي آن نيز در همين است. موسيقي جبران ناكامي‌هاي زبان است و شيوه‌اي براي بيان احساسات ناملموس. احساساتي كه نمي‌دانيم چه هستند… آنجا كه زبان از گفتن باز مي‌ماند، موسيقي مأمني مي‌شود براي روح، و زباني مي‌شود براي بيان احساسات و ناگفته‌هاي ناشناخته…

موسيقي هرچه هست، سرچشمه‌اي از درون انسان دارد و مخلوقي است كه «از روح آدمي جان گرفته و به روح آدمي جان مي‌دهد» موسيقي، طنين از دل برآمده‌اي است كه لاجرم بر دل مي‌نشيند. ولي از چه دلي برآمده و بر چه دلي مي‌نشيند؟

روح پويا و احساسات متغير كه ارتباطي مستقيم با شرايط سني، حوادث گوناگون و … دارد چه مي‌گويد و چه مي‌خواهد؟ شايد نداند «چه مي‌خواهد» ولي آنچه را كه مي‌خواهد مي‌شناسد. در هر لحظه به موسيقي گوش مي‌دهيم، از آن لذت مي‌بريم و همين كافيست…

البته موسيقي فقط غذاي روح و زبان احساسات نيست، بلكه درماني براي جسم نيز هست. تحقيقات نشان داده است موسيقي كه تركيبي از صداهاي گوناگون است، بر روي عملكرد و متابوليسم بدن تأثير مي‌گذارد و اثري مستقيم بر روي بخشهاي اصلي بدن از جمله غدد گوناگون، قلب، دستگاه تنفسي، مغز و … دارد و موسيقي به عنوان تركيبي «منظم» و «زيبا» از اصوات، تأثيري مثبت بر روي جسم نيز مي‌گذارد.

ولي شناخت تأثيرات مستقيم آن بر روي بدن نياز به ورود به دنياي علم موسيقي درماني دارد. البته ارتباط روح و جسم انسان باز هم به ما مي‌گويد كه در هر لحظه، لذت بردن روح از يك موسيقي مترادف است با تأثير مثبت آن بر روي جسم انسان…

روح انسان است كه زيبايي موسيقي را مي‌فهمد و اين روح است كه مانند يك استاد خبره‌ي زيباشناسي در مورد موسيقي قضاوت مي‌كند.

زيبايي‌شناسي در موسيقي داراي دو جنبه‌ي تحليلي و تركيبي است. زيبايي‌شناسي تحليلي مربوط به زيبايي اصوات و نواي سازهاست و موج برخاسته از پيانو و ناله و افغان ويولن و كمانچه و … همه واژه‌هاي زيبايي هستند براي گفتن سخني زيبا، ولي بعد تركيبي موسيقي برمي‌گردد به «نظم» و «آهنگي» كه هنرمند با كنار هم چيدن نت‌ها و آواها مي‌آفريند.

در جنبه‌ي تركيبي است كه هنرمند معنا پيدا مي‌كند و موسيقي سخن مي‌گويد و جمله‌اي زيبا مي‌شود از واژه‌هاي زيبا… حتي اگر واژه‌هاي اصوات نيز زيبا نباشند، جمله زيباست و اگر صداي ساز زيبا نيست، هنرمند آهنگي زيبا از آن مي‌آفريند، براستي كه هنر همين است و نه نواختن ساز و نه دامبول و ديمبول…

دريغا كه اين هنر در سرزمين هنر و موسيقي گم شده است، اگر هم هست، محو، ثابت و بي‌حركت است و اين ثبوت در گذر زمان و تحول انسان از بين خواهد رفت. افسوس كه آوايي از «چنگ» و «عود» و «ناي» و … توسط «نکيسا» و «باربد» زمان آفريده نمي‌شود…

و باز افسوس كه در طاق بستان زمان، تصويري از خسرو پرويزي نيست كه به نواي چنگ و عود گوش بسپارد و به هنرمندان ارج نهد… دريغا كه آواي سه‌گاه، ماهور و شور در هياهوي روزگار محو و بي‌نشان شده است…

ولي «كجاست حركت؟»، «كو اقدام؟»… شايد افسوس را بايد به همين دليل خورد…